Å vie livet til ein kamp mot døden er ein kamp du uansett vil tape

Artikkelen er over 3 år gammel
DEL

På fredagMe skal alle døy. Dette eine veit me. Dette eine står fast, av alt som elles er i rørsle og vår makt i livet. Likevel blir me i blant lamma av frykt for døden. Me grip oss til hjarta, kjenner pusten rive i brystet, kjenner etter kvart teikn frå kroppen som prov på at no, no skjer det. Og så skjer det ikkje. Igjen og igjen grip kanskje frykta oss, utan at det skjer. Er det no? No då? Er det alvor denne gongen?

Ein dag er det alvor.

Sjukdomsangst, eller hypokondri som det heitte før, handlar om å ikkje ville døy, og samstundes handlar det om ei veldig ansvarskjensle. Ei tru på eigen kontroll. Dersom eg berre er årvaken, kjenner godt nok etter og aldri slappar av, då vil eg få det med meg. Då vil eg oppdage dei alarmerande teikna i tide. Då vil eg kunne komme meg på sjukehus, få hjelp. Eller gjere eit eller anna livreddande på eiga hand. Sjukdomsangst handlar om å tru at ein kan vinne over døden, om ein berre held vakt.

Då eg var barn, trudde me steinalder, bronsealder, jernalder og industrialder skulle avløysast av atomalderen. Alt skulle bli futuristisk sølvfarga og fancy, med flygande bilar og ingen forureining, då alt skulle drivast av atomkraftverk. Ulempa var trugsmålet om atomkrig, sjølvsagt, sidan folk med makt aldri blir lei av å sjølvkorrumpera seg og krangle med naboane.

Me hadde inga aning om at me skulle få hypokonderalderen i staden. Ingenting å skamme seg over det, bevares, eg trur ikkje steinalderfolka gjetta rett om smedkunsten heller. Men her er me altså.

Heile samfunnet, frå dei store strukturane til privatsfæren, er gjennomsyra av sjukdomsangst, det vil seie trua på at me kan kontrollere liv og død. Med haldningskampanjar, lovverk, skuldkjensle og skam skal den enkeltes tanke, ord og handling tuktast til den sanne og rette veg, bort frå synda, bort frå døden.

Om mor di begynte med folat om lag eit år før du vart unnfanga, åt sunt og unngjekk feit fisk, upasteurisert ost og alkohol i svangerskapet, har du i alle fall starta rimeleg greitt. Sidan skal du ammast i eit år, og introduserast for økologisk hirsegraut, kulturskulens babysang og ayurvedisk babymassasje, før du gradvis kan vekse opp med like deler organisert fritid og middag frå botnen.

Alt for å halde deg i live, så du kan bli ein god, udødeleg borgar. Som vaksen skal du halde deg løpande orientert om sunn mat, du skal trene tilstrekkeleg, drikke litt raudvin, men ikkje røyke. Lista er relativt lang, om me tek med alt som står i tabloidavisene og damebladene, men det veit du jo. Du les dette, du bur her, du kan heile regla.

Myndigheitene regulerer helsa vår på alle moglege vis, og om argumentet er at det er sunt for oss, er det nærast ikkje grenser for kva fridom me er villige til å gi avkall på.

For færre born døyr no enn før, og levealderen er trass alt mykje høgare. Me har kontroll. Me tek ansvar. Me kjempar mot døden.

Eg har ei veninne som døyr no. Det vil seie, ho veit ho ikkje kjem til å leve så lenge. Kreften er overalt, og livsforlengande behandling har si avgrensing. Ho seier kloke ting, om livet. Om døden. Om å ligge makteslaus og kraftlaus. Ho snakkar om å overgi seg til dette, til det livet som er no, og til døden som kjem. Ho ser sjukeleiet som kontemplasjon, som var ho i kloster.

Me er om lag halvvegs no, mellom askeonsdag og palmesøndag. Ei tid for faste, for avkall, for stille kontemplasjon.

Fasten skal minne oss om døden. Den katolske liturgien askeonsdag seier: Kom ihu menneske at du er støv og skal vende tilbake til støvet!

I hypokondrialderen har fasten blitt til endå eit våpen mot døden, for helsa, for den menneskelege kontrollen over naturen, over døden. Faste er blitt ein diett, ein kur mot uønska kroppsfeitt både under huda og kring tarmane.

Avkall og måtehald er forkasta som moralsk dyd, og blitt del av arsenalet i den supermenneskelege kampen for evig liv. Det er ingen andeleg djupne i dei spiseforstyrra oppskriftane på sunne liv, berre blind redsle og kamp for kontroll over kropp, liv og død.

Beate døyr no, og eg kunne ønske ho ikkje gjorde.

Men ho døyr.

Ikkje fordi ho gir opp ein kamp mot kreft, ikkje fordi ho tapar ein krig mot døden, men fordi ein døyr når ein er sjuk nok. Det er ikkje noko ho kan gjere med det.

Tida på jorda får ikkje meining ved å forlenge den aleine. Å vie livet til ein kamp mot døden er ein kamp du uansett vil tape. Me skal alle døy.

Så kva er då poenget, vere her ei kort stund, og så bli støv?

Beate svarar med å sitere forfattaren Neil Gaiman, som har lagt følgjande ord i munnen på Døden:

«The point? Walk the world. Help to feed the hungry, help comfort those in pain. Do what you can to leave the world a better place.»

Gjer di vandring. Gje mat til dei som svelt, lindre smerte. Gjer kva du kan for å forlate verda som ein litt betre stad.

Kan hende burde me ta fasten attende, rive den or hendene på hypokondriet. Ta kontemplasjonen attende, den stille tanken. Det andelege. Vere saman eller aleine. Gi slepp på vår eigen redsle, og heller lindre smerte hos kvarandre.

Me kan ikkje vinne over kroppen, over naturen, forfallet, over døden.

Men me kan vere snille mot kvarandre. Medan me enno er i live.

Lytt til Beate. Lytt til Døden. Dei vil deg vel.

Skriv ditt leserbrev her «

DELTA I DEBATTEN! Vi oppfordrer leserne til å bidra med sine meninger, både på nett og i papir

Artikkeltags